آشنایی مهارت های عمومی برنامه نویسی (فصل هفتم)

آشنایی مهارت های عمومی برنامه نویسی (فصل هفتم)

فصل هفتم تهیه صورت حساب های مالی شرکت های برنامه نویسی

مقدمه

در تحليل بنيادي، اگر كسي بخواهد بداند كه وضعيت مالي يك شركت چگونه است بايد به بررسي صورت هاي مالي آن بپردازد. تجزيه و تحليل صورت هاي مالي كار تخصصي و دقيق است كه تنها خبرگان مالي از عهده انجام آن برميآيند. پس از اين بررسي هاست كه مشخص ميشود گذشتۀ شركت از لحاظ قدرت فروش، سرمايه و سوددهي چگونه بوده است و آينده آن احتمالا  ً چگونه خواهد بود. 

هنگامي كه یك شركت اصلي، شركت هاي فرعي زير مجموعه را كنترل ميكند به نوعي صورت حساب احتياج است كه صورت حساب تلفيقي نام دارد و با توجه به روابط بين شركت هاي گروه تنظيم شده است. در اين نوع صورت حساب مبادلات داخل گروهي مشخص ميشود و امكان نشان دادن سود موهومي از ميان ميرود. 

صورت حساب تغييرات وضعيت مالي نيز بيان كننده منابع مالي و مصارف مالي يك شركت است. به وسيله اين صورت حساب امكان كشف واقعيات شركت ممكن ميشود و سهام دار ميفهمد كه شركت منابع مالي مورد نياز براي اجراي برنامه ها را چگونه فراهم ميكند و اين منابع را چگونه صرف ميكند. 

 حسابداري زبان تجارت خوانده ميشود زيرا از طريق گزارش هاي مالي كه فرايند نهايي حسابداري است اطلاعات لازم درباره هر واحد اقتصادي در اختيار اشخاص و مؤسسات ذينفع و ذي علاقه قرار ميگيرد. اين اشخاص شامل صاحبان سرمايه – اعتبار دهندگان و سازمان هاي مالي و اقتصادي دولتي ميباشد. بنابراين منظور از حسابداري فراهم آوردن گزارش هاي مالي در مورد يك مؤسسه است.

در اين فصل، انواع شرکت ها، چگونگي ثبت آنها و مطالب مرتبط با حسابداري از جمله اصول و مفاهيم بنيادي آن بررسي شده است. 

 انواع شرکت ها

بر طبق ماده 20 قانون تجارت شرکت های تجارتی هفت نوع میباشد: 

1 -شرکت سهامی

2 -شرکت با مسئولیت محدود

3 -شرکت تضامنی

4.شرکت مختلط غیرسهامی

5.شرکت مختلط سهامی

6.شرکت نسبی

7.شرکت تعاونی تولید و مصرف

در ذیل تعریف این شرکت ها آورده شده است. 

تعریف شرکت سهامی عام

شرکت سهامی عام، شرکتی است بازرگانی)ولو اینکه موضوع عملیات آن، امور بازرگانی نباشد) که سرمایۀ آن به سهام، تقسیم شده که بخشی از این سرمایه از طریق فروش سهام به مردم تأمین میشود. در شرکت سهامی عام، تعداد سهامداران نباید از سه نفر کمتر باشد و مسئولیت سهام داران، محدود به مبلغ اسمی سهام آنهاست. در این شرکت، عبارت »شرکت سهامیعام» باید قبل از نام شرکت یا بعد از آن، بدون فاصله با نام شرکت در کلیۀ اوراق و اطلاعیه‌ ها و آگهی‌ های شرکت به طور روشن و خوانا قید شود. 

 تعریف شرکت سهامی خاص 

 شرکتی است بازرگانی )ولو اینکه موضوع عملیات آن، امور بازرگانی نباشد) که تمام سرمایۀ آن منحصراً توسط مؤسسین، تأمین گردیده و سرمایۀ آن به سهام، تقسیم شده و مسئولیت صاحبان سهام، محدود به مبلغ اسمیسهام آنهاست. تعداد سهامداران نباید از سه نفر کمتر باشد و عنوان »شرکت سهامی خاص» باید قبل از نام شرکت یا بعد از آن بدون فاصله با نام شرکت، به طور روشن و خوانا قید شود. 

در شرکت های سهامی خاص حداقل تعداد مؤسسین نباید از سه نفر کمتر باشد)ماده3 قانون تجارت).

پذیره نویسی در شرکت های سهامی خاص ممنوع است )ماده 21 قانون تجارت).

تشکیل مجمع عمومی مؤسس در شرکت های سهامی خاص الزامی نمیباشد )ماده82.) یک نفر بازرس اصلی و یک نفر بازرس علی البدل برای سال مالی شرکت سهامی خاص انتخاب شده باشد و بازرسان نیز با رعایت ماده 147 قانون تجارت برای مدت یک سال انتخاب میشوند. 

تعریف شرکت با مسئولیت محدود  

 شرکتی است که بین دو یا چند نفر برای امور تجاری تشکیل شده و هر یک از شرکا بدون اینکه سرمایه به سهام یا قطعات سهام تقسیم شده باشد؛ فقط به میزان سرمایۀ خود مسئول قروض و تعهدات شرکت هستند. در نام شرکت باید عبارت »با مسئولیت محدود» قید شود. 

در این نوع شرکت مؤسسین قبلاً اوراق مخصوصی که شامل شرکت نامه و اظهارنامه میباشد و از قسمت اوراق بهادار خریداری نمودهاند تکمیل نموده، همراه با ضمائم که شامل دو نسخه اساسنامه و دو نسخه صورتجلسه مؤسسین و هیأت مدیره میباشد به مسئول اداره ارائه میدهند. مسئول مربوطه مدارک تأسیس را جهت رسیدگی نزد ممیز ثبت شرکت ها ارسال میدارد. 

تعریف شرکت مختلط غیرسهامی 

 شرکت مختلط غیرسهامی، شرکتی است که برای امور تجاری تحت نام مخصوصی بین یک یا چند نفر شریک ضامن و یک یا چند نفر شریک با مسئولیت محدود، بدون انتشار سهام، تشکیل میشود. شریک ضامن، مسئول کلیۀ قروضی است که ممکن است علاوه بر دارایی شرکت پیدا شود. شریک با مسئولیت محدود، کسی است که مسئولیت او فقط به میزان سرمایه ای است که درشرکت گذارده و یا بایستی بگذارد. در اسم شرکت باید عبارت »شرکت مختلط» و لااقل اسم یکی از شرکای ضامن، قید شود. در شرکت غیرسهامی، هیئت مدیره شرکت باید پس از اتمام سال مالی، صورت دارایی شرکت )در پایان سال) و تراز نامه و حساب عملکرد و سود و زیان را به ضمیمۀ گزارشی دربارۀ فعالیت و وضع عمومی شرکت طی سال مالی مزبور تنظیم کند. اسناد مذکور باید حداقل بیست روز قبل از تاریخ مجمع عمومی سالانهدر اختیار بازرسان گذاشته شود. 

تعریف شرکت مختلط سهامی 

 شرکت مختلط سهامی، شرکتی است که تحت نام مخصوص بین یک عده شرکای سهامی و یک یا چند نفر شریک ضامن تشکیل میشود. شرکای سهامی کسانی هستند که سرمایۀ آنها به صورت سهام یا قطعات سهام متساوی القیمه درآمده و مسئولیت آنها تا میزان همان سرمایه ای است که در شرکت دارند. شریک ضامن کسی است که سرمایۀ او به صورت سهام درنیامده و مسئول کلیۀ قروضی است که ممکن است علاوه بر دارایی شرکت پیداشود. در صورت تعدد شریک ضامن، مسئولیت آنها در مقابل طلبکاران و روابط آنها با یکدیگر، تابع مقررات شرکت تضامنی خواهد بود. در نام شرکت باید عبارت »شرکت مختلط» و لااقل اسم یکی از شرکای ضامن قید شود. 

تعریف شرکت تضامنی  

 شرکتی است که تحت نام مخصوص برای امور تجاری بین دو یا چند نفر با مسئولیت تضامنی تشکیل میشود. اگر دارایی شرکت برای تأدیۀ تمام قروض کافی نباشد؛ هر یک از شرکا مسئول پرداخت تمام قروض شرکت است. هر قراری که بین شرکا برخلاف این، ترتیب داده شده باشد در مقابل اشخاص ثالث، کان لم یکن خواهد بود. در نام شرکت تضامنی باید عبارت »شرکت تضامنی» و لااقل اسم یک نفر از شرکا ذکر شود. 

شرکت های سهامی و تضامنی را درست در مقابل یکدیگر قرار میدهند. در شرکت سهامی شخصیت و اعتبار شرکا به هیچ وجه دخالتی در وجهه و اعتبار شرکت ندارد و فقط سرمایه نقش اساسی را دارد. ولی در شرکت تضامنی اعتبار و شخصیت شرکا بیش از هر چیز شاخص شرکت است.

 تعریف شرکت نسبی  

شرکت نسبی شرکتی است که برای امور تجاری، تحت نام مخصوص بین دو یا چند نفر تشکیل میشود و مسئولیت هریک از شرکا به نسبت سرمایه ای است که در شرکت گذاشته است. در اسم شرکت نسبی عبارت »شرکت نسبی» و لااقل اسم یکی از شرکا باید ذکر شود؛ در صورتی که اسم شرکت مشتمل بر اسامی تمام شرکا نباشد؛ بعد از اسم شریک یا شرکایی که ذکر شده عبارتی از قبیل »و شرکا» و »و برادران» ضروری است.

تعریف شرکت تعاونی 

به موجب مادۀ 17قانون تجارت جمهوری اسلامی ایران، »شرکت تعاونی» شرکتی است که تمام یا حداقل 51% سرمایۀ آن به وسیلۀ اعضا در اختیار شرکت تعاونی قرارگیرد و وزارتخانه‌ ها، سازمان‌ ها، شرکت‌ های دولتی و وابسته به دولت و تحت پوشش دولت، بانک‌ ها، شهرداری‌ ها، شوراهای اسلامی کشوری، بنیاد مستضعفان و سایر نهادهای عمومی میتوانند جهت اجرای بند 2 اصل 43 از راه وام بدون بهره یا هر راه مشروع دیگر از قبیل مشارکت، مضاربه، مزارعه، مساقات، اجاره، اجاره به شرط تملیک، بیع شرط، فروش اقساطی و صلح، اقدام به کمک در تأمین یا افزایش سرمایۀ شرکت‌ های تعاونی نمایند؛ بدون آنکه عضو باشند. 

تبصره: در مواردی که دستگاه‌ های دولتی در تأسیس تعاونی، شریک میشوند؛ ظرف مدتی که با موافقت طرفین درضمن عقد شرکت، تعیین خواهد شد؛ سهم سرمایه گذاری دولت به تدریج بازپرداخت و صددرصد سرمایه به تعاونی تعلق خواهدگرفت. 

مطابق مادۀ 26 همان قانون: »تعاونی‌ های تولیدی، شامل تعاونی‌ هایی است که در امور مربوط به کشاورزی، دامداری، دام پروری، پرورش و صید ماهی، شیلات، صنعت، معدن، عمران شهری و روستایی و نظایر اینها فعالیت می نمایند.» و به موجب مادۀ 27» :تعاونی‌ های توزیع، عبارتند از تعاونی‌ هایی که نیاز مشاغل تولیدی و یا مصرف کنندگان عضو خود را در چهارچوب مصالح عموم یو به منظور کاهش هزینه‌ ها و قیمت‌ ها تأمین مینمایند». 

تبصرۀ مادۀ 28» :تعاونی‌ های موضوع این قانون با رعایت قوانین و مقررات میتوانند به امر صادرات و واردات در موضوع خود بپردازند». 

- اولین هیأت مدیرۀ منتخب شرکت تعاونی، مکلف است، پس از اعلام قبولی با انجام تشریفات مقرر نسبت به ثبت تعاونی اقدام نماید. 

 اصول و مفروضات حسابداری 

 اصول و مفروضات پذيرفته شده حسابداري : مفاهيم و اصول حسابداري عبارت است از : ميثاق ها – قواعد و رويه هايي كه توسط بشر در طول زمان و در پاسخ به نيازهاي جوامع بشري نسبت به اطلاعات مالي بنا شده و به تدريج تكامل يافته است. حسابرس هایی که برای حسابرسی دفاتر و صورت های مالی به شرکت مراجعه می کنند، باید صورت های مالی و دفاتر را ازنظر مطابقت صورت های مالی با این اصول بررسی کنند. شرط اصلی معتبر بودن اصول حسابداری، پذیرفته شدن این اصول توسط حسابداران میباشد. مفهوم قابلیت پذیرش اصول، خود به سه ویژگی مهم زیر بستگی دارد:

1 -مربوط بودن Relevance 

2 -عینی بودن Objective  

3 -عملی بودن Feasibility 

مربوط بودن : وجود یا عدم وجود آن در نتیجه تصمیمات استفاده کنندگان از اطلاعات مالی مؤثر میباشد.

عینی بودن : زمانی تحقق می یابد که قضاوت شخصی تهیه کنندگان، اطلاعات مالی را کاهش داده و یا آن را حذف کند.

عملی بودن : عملی بودن یک اصل حسابداری منوط به قابلیت اجرای آن بدون تحمل هزینه های گزاف و نامعقول و غیرقابل توجیه میباشد.

مفاهیم یا مفروضات بنیادی حسابداری 

فرض تفکیک شخصیت )Assumption Entity Separate ):یعنی هر واحد اقتصادی به عنوان یک واحد مستقل از مالک یا مالکان آن و نیز جدا از مؤسسات دیگر در نظر گرفته میشود

فرض تداوم فعالیت )Assumption Concern Going ): یعنی واحد اقتصادی تا آینده قابل پیشبینی به فعالیت های خود ادامه دهد مگر آنکه عکس آن ثابت شود.

فرض واحداندازه گیری)Assumption measure-of-Unit) :یعنی عملیات، معاملات و رویدادهای مالی باید بر حسب پول مورد سنجش قرار گرفته و محاسبه شود.

فرض دورۀ مالی )Assumption Period-Time) :عمر یک واحد اقتصادی به واحد های زمانی نسبتا کوتاهی به نام دوره حسابداری تقسیم میشود. این دوره ها ممکن است یک ماهه، سه ماهه، شش ماهه یا یکساله باشد. اما متداول ترین آنها دورۀ مالی یک ساله است که اصطلاحا »سال مالی» خوانده میشود. 

نکته: یکی از مزایای تقسیم عمر یک واحد اقتصادی به قطعات زمانی کوچک تر این است که ویژگی قابلیت مقایسه را فراهم کرده و امکان سنجش و ارزیابی نتایج حاصل از فعالیت های مؤسسات اقتصادی را در دوره های زمانی مختلف ایجاد می کند.

فرض تعهدی)Assumption Accrual ):در حسابداری درآمدها به محض تحقق، و هزینه ها به محض وقوع باید شناسایی و در حساب ها ثبت گردد.

اصول حسابداری 

1.اصل بهای تمام شده Cost  Principle 

2-اصل تحقق درآمد Revenue Realization Principle 

3 .اصل تطابق)مقابله) هزینه با درآمد Matching Principle 

4- اصل افشا Disclosure Principle

اصل بهای تمام شده : طبق این اصل، دارایی های تحصیل شده در مبادلات باید به جای قیمت های جاری بازار، بر حسب بهای تمام شده ثبت و بر همین اساس نیز، در صورت های مالی منعکس گردد. بهای تمام شده که به آن بهای تاریخی نیز میگویند، مبلغی است که نشان دهندۀ ارزش اقلام تحصیل شده در معاملات حقیقی و شرایط عادی بوده و به هیچ وجه مبتنی بر براورد و یا حدس و گمان نمیباشد.

 اصل تحقق درآمد : براساس این اصل درآمد هنگامی شناسایی میشود که فرایند کسب سود کامل شده باشد. مبادله ای انجام گرفته باشد. 

استثنایی برای اصل تحقق درآمد: در قراردادهای بلند مدت پیمان کاری، درآمد متناسب با پیشرفت کار یا خدمات مورد قرارداد و قبل از تکمیل عملیات شناسایی میشود که استثنایی بر اصل تحقق درآمد تلقی میگردد.

اصل تطابق)مقابله) هزینه با درآمد: در بکارگیری این اصل، ابتدا اقلام تشکیل دهندۀ درآمد شناسایی شده و سپس شناخت هزینه ها انجام میگیرد. 

اصل افشا: واحدهای اقتصادی موظفند کلیۀ واقعیت ها و اطلاعات با اهمیت مربوط به فعالیت های مالی خود را به نحو مناسب در متن مناسب، در متن صورت های مالی اساسی و در صورت عدم امکان، در یادداشت های پیوست صورت های مالی گزارش و افشا نمایند. 

اصول محدود کنندۀ حسابداری  

*فزونی منافع بر مخارج

*اهمیت

*خصوصیات صنعت

*محافظه کاری 

1 .فزونی منافع بر مخارج: تهیه اطلاعات حسابداری باید توجیه اقتصادی داشته باشد. 

2 .اهمیت : واحدهای اقتصادی مجازند در خصوص اقلامی که با توجه به وضعیت، محیط و عملکرد واحد از جهت ارزش، ناچیز و کم اهمیت میباشند از به کار گرفتن روش های صحیح تئوریک اجتناب کرده و به جای آن از روش هایی استفاده کنند که کم هزینه تر، عملی تر و راحت تر باشد.

3.خصوصیات صنعت: در صنایع مختلف با توجه به ویژگی ها و خصوصیات خاص آن صنعت میتوان اقدام به تعدیل و یا اصلاح روش های حسابداری نموده و یا از روش های جدیدی استفاده کرد به شرط آنکه اثبات گردد روش های اصلاح شده و یا جدید اطلاعات سودمند تری نسبت به روش های پذیرفته شده حسابداری ارائه نموده و یا جهت جلوگیری از نتیجه های گمراه کننده، ضروری میباشد.

4 .محافظه کاری : واحدهای تجاری نباید از روش هایی استفاده کنند که آن روش ها درآمد و دارایی ها را بیش از واقع و هزینه ها و بدهی ها را کمتر از واقع نمایش دهد.

 اصطلاحات حساب ها 

سرمايه گذاري مجدد 

به مفهوم آن است كه بانك يا مؤسسه پس از تأسيس مؤسسه و سرمايه گذاري اوليه در آن، دارائي هاي ديگري در اختيار مؤسسه قرار دهد که آن موجب افزايش دارائي ها و سرمايه مالک گردد. 

برداشت: مالکمؤسسه به منظور رفع نيازهاي خود مقداري از دارائي هاي مؤسسه را براي استفاده شخصي بر ميدارد، به اين رويداد مالي «برداشت» ميگويند. برداشت از يک طرف باعث كاهش سرمايه مالک در مؤسسه و از طرف ديگر باعث كاهش دارائي هاي مؤسسه ميشود.

صورت حساب سرمايه: صورتحسابي است كه تغييرات سرمايه یک مؤسسه را طي يک دوره مالي نشان ميدهد

انواع گزارش مالی:  

صورت هاي مالي )شامل تراز نامه – صورت حساب سود و زيان – صورت حساب تغییرات سرمایه)

اظهارنامه مالیاتی

گزارشهای خاص مدیریت

گزارش هاي خاص به سازمان هاي دولتي 

چرخه حسابداري: سیستم حسابداری باید به طور منظم تمام اطلاعات مالی مربوط به یک مؤسسه را اندازه گیری، ثبت، طبقه بندی و آثار اقتصادی آن را در صورت های مالی تلخیص کند. 

عمليات حسابداري شامل، يک سري مراحل پياپي است كه در هر دوره مالي تكرار ميشوند و به مجموعه آنها «چرخه حسابداري» گفته ميشود كه شامل مراحل زير است: 

۱ -جمع آوري اطلاعات مربوط به رويدادهاي مالي

۲ -تجزيه و تحليل رويدادهاي مالي و تنظيم سند حسابداري

۳ -ثبت رويدادهاي مالي در دفتر روزنامه

٤ -انتقال اطلاعات از دفتر روزنامه به دفتر كل

٥ -تهيه تراز آزمايشي

۶ -اصلاح حساب هاي دفتر كل )از طريق صدور سند حسابداري و ثبت دفاتر روزنامه و كل)

۷ -تهيه تراز آزمايشي اصلاح شده

۸ -تهيه صورت هاي مالي

۹ -بستن حساب هاي موقت )از طريق صدور سند حسابداري و ثبت دفاتر روزنامه و كل)

10 -تهيه تراز آزمايشي اختتامي

در این چرخه حسابداری مراحل 1 تا 4 به طور مستمر در طول دورۀ مالی و مراحل 5 تا 9 در پایان دوره مالی انجام میگیرد. این مراحل در چرخه حسابداری، امکان ترکیب و تلخیص معاملات و عملیات مالی را در دو گزارش مختصر و موجز یعنی ترازنامه و سود و زیان فراهم می کند. 

مرحله اول: جمع آوری اطلاعات مالی 

در یک سیستم حسابداری باید امکان جمع آوری اطلاعات مربوط به معاملات و عملیات مالی جهت ثبت در دفاتر وجود داشته باشد. این اطلاعات از روی اسناد و مدارک اولیه مربوط به معاملات و عملیات مالی وجود داشته باشد. غالب رویدادهای مالی از معاملات مؤسسه با اشخاص دیگر ناشی میشود که اطلاعات مربوط به آن در اسناد و مدارک مثبته و نظیر فاکتور خرید و فروش منعکس است. برخی دیگر از رویدادهای مالی از عملیات داخلی یک سازمان ناشی و اطلاعات مربوط به آن در اسناد و مدارک داخلی مانند کاربرگ تحویل کالا از انبار و اسناد مربوط به اصلاح حسابها، درج میشود. اسناد و مدارک اولیه مربوط به معاملات و عملیات مالی اهمیت زیادی دارند، چون اطلاعات لازم را برای تجزیه و تحلیل معاملات و عملیات مالی و ثبت در دفتر روزنامه فراهم می کنند. مدارک عینی هستند که امکان ثبت معاملات و عملیات مالی را در آینده فراهم می آورند. از اینرو اینگونه اسناد و مدارک برای مراجعات و رسیدگی های بعدی بایگانی و نگهداری میشوند. 

مرحله دوم :تجزيه و تحليل رويدادهاي مالي 

این تجزیه و تحلیل براساس اطلاعات منعکس در اسناد و مدارک اولیه صورت میگیرد. در این مرحله به منظور انعکاس معاملات و عملیات مالی در دفتر روزنامه باید تصمیم گیری شود که چه حساب یا حساب هایی بدهکار و چه حساب یا حساب هایی بستانکار میباشند.

مرحله سوم: ثبت رويدادهاي مالي در دفتر روزنامه  

در این مرحله اطلاعات منعکس در اسناد و مدارک مربوط به معاملات و عملیات مالی برحسب تأثیری که بر معدلۀ حسابداری )ترازنامه) دارند تجزیه و تحلیل و سپس در دفتر روزنامه ثبت میشوند. 

نکته: در تاریخ ثبت معاملات و عملیات مالی، در ستون عطف دفتر روزنامه چیزی نوشته نمیشود، بلکه هنگامی که اقلام بدهکار و بستانکار به حساب های مربوط در دفتر کل انتقال می یابند، همزمان شماره این حساب ها در ستون عطف دفتر روزنامه و شماره صفحه دفتر روزنامه در ستون عطف دفتر کل نوشته میشود. 

مرحله چهارم: انتقال اطلاعات از دفتر روزنامه به دفتر كل 

پس از ثبت معاملات و عملیات مالی در دفتر روزنامه، مرحلۀ بعدی که طی یک دوره مالی انجام میشود، انتقال اطلاعات به دفتر کل است. انتقال مبالغ از دفتر روزنامه به دفتر کل به طبقه بندی اطلاعات در حسابها منجر میشود که مطابق طبقه بندی اطلاعات در صورت های مالی است. در هر مؤسسه، تجزیه و تحلیل معاملات و نوشتن دفتر براساس فهرست حساب های دفتر کل انجام میشود. فهرست حساب ها شامل عنوان و شماره تمام روزنامه معمولاً حسابهای دفتر کل است. 

مرحله پنجم: تهیه تراز آزمایشی 

یکی از وسایلی که حسابداران برای آزمون صحت مدارک مالی مورد استفاده قرار می دهند تراز آزمایشی است. تهیه تراز آزمایشی به حسابداران امکان میدهد که از تساوی جمع مانده های بدهکار و جمع مانده های بستانکار دفتر کل، مطمئن شوند. برای آنکه بتوان تراز آزمایشی تهیه کرد، باید معاملات و عملیات مالی یک دوره، کلاً از دفتر روزنامه به حساب های دفتر کل منتقل شده باشد. 

اشکال تهیه تراز آزمایشی  

اشکال تهیه تراز آزمایشی گوناگون است که بنا به نیاز هر مؤسسه تهیه میشود و متداولترین آن به شرح زیر است:

1.تراز آزمایشی دوستونی

2 .تراز آزمایشی چهار ستونی

تراز آزمايشي دو ستوني

1 – نوشتن عنوان تراز آزمايشي که شامل مواد صفحۀ بعد است:

الف) نام مؤسسه

ب) نام گزارش

پ) تاريخ گزارش

2 – نقل مانده حساب ها به تراز آزمايشي : در مقابل نام هر حساب، مانده هر حساب بر حسب مورد در ستون بدهکار و يا بستانکار تراز آزمايشي نوشته میشود. نام و مانده تمام حساب ها اعم از اينکه مانده داشته و يا نداشته باشند بايد در تراز نوشته شود و اين کار به حسابدار اطمينان ميدهد که حسابي از قلم نيفتاده باشد.

3 – آزمون توازن تراز آزمايشي : پس از آنکه مانده تمام حساب ها به تراز آزمايشي انتقال يافت توازن تراز آزمايشي به ترتيب زير آزمون ميشود: 

الف) کشيدن يک خط ذيل ستون هاي بدهکار و بستانکار

ب) محاسبه و نوشتن حاصل جمع عمودي هر ستون

پ) کشيدن دو خط موازي ذيل ستون مانده بدهکار و بستانکار(در صورتي که جمع افقي ستون مانده بدهکار با ستون مانده بستانکار مساوي باشد) و اگر جمع مانده ستون بدهکار و بستانکار مساوي نباشد بايد اختلاف موجود تعيين و رفع شود و کشيدن دو خط بدين معني است که جمع مانده هاي بدهکار و جمع مانده هاي بستانکار مساوي است و کار تهيه تراز آزمايشي به اتمام رسيده است. 

تراز آزمایشی اصلاح نشده  

آخرین تراز آزمایشی که قبل از ثبت اقلام اصلاحی پایان سال تهیه میشود را تراز آزمایشی اصلاح نشده ( UNADJUSTED TRIAL BALANCE) گویند.

 تراز آزمایشی اصلاح نشده دو هدف کلی زیر را تأمین می کند:

- اثبات تساوی اقلام بدهکار و بستانکار

- فراهم آوردن اطلاعات لازمبرای تهیه کاربرگ و ثبت های اصلاحی پایان سال بعد از اینکه تراز آزمایشی اصلاح نشده تنظیم شد، مراحل بعدی چرخه حسابداری ادامه می یابد. 

ضرورت اصلاح حساب ها 

هدف كلي از تهيه اطلاعات مالي كمك به استفاده كنندگان مختلف براي قضاوت و تصميم گيري اقتصادي است. اين هدف زماني به دست ميآيد كه اطلاعات مالي تهيه شده به هنگام، واقعي و درست باشد. براي شناخت چگونگي اصلاح حساب ها لازماست با چند مفهوم اساسي در حسابداري آشنا شويم: 

روش نقدي: در اين روش درآمدها و هزينه ها در زمان دريافت و پرداخت وجه نقد شناسايي و ثبت ميشوند. اگر روش نقدي مورد استفاده قرار گيرد، سود خالص يک دوره مالي برابر است با وجوه نقد دريافتي بابت درآمدها منهاي وجوه نقد پرداختي بابت هزينه ها. 

روش تعهدي: درآمدها به هنگام تحقق و هزينه ها در زمان وقوع، شناسایی و در دفاتر ثبت ميشوند؛ هر چند وجه نقدي بابت درآمدها و هزينه ها دريافت و پرداخت نشده باشد. 

ثبت هاي اصلاحي 

اگر برخي درآمدها يا هزينه هاي دوره در حساب ها ثبت نشده باشد ابتدا آنها را شناسايي و سپس از طريق ثبت هاي مناسب در دفتر روزنامه و انتقال به دفتر كل حساب ها اصلاح ميشوند كه به آنها ثبت هاي اصلاحي گفته ميشود. انواع ثبت هاي اصلاحي به شرح زير است: 

1 -اصلاح پيش پرداخت هزينه: عبارت است از مبالغي كه بابت دريافت خدمات در آينده پرداخت ميشود. مانند پيش پرداخت اجاره.

۲ -اصلاح حساب ملزومات: تمام اجناس مصرفي كه براي استفاده در جريان عمليات يک مؤسسه خريداري ميشود در حساب ملزومات ثبت ميگردد. مانند تمبر و پاكت پستي.

۳ -اصلاح حساب پيشدريافت درآمد: مؤسسات قبل از ارائه خدمات به مشتريان، وجوهي را از اين بابت دريافت ميكنند. اين وجوه را نميتوان جزو درآمدهاي مؤسسه قلمداد نمود زيرا هنوز خدمتي به مشتري ارائه نشده است. چنين مبالغي در پيش دريافت درآمد ثبت ميشود.

٤ -ثبت هزينه ها و درآمدهاي ثبت نشده: ممكن است در پايان دوره مالي برخي از هزينه ها و درآمدها در حساب ها ثبت نشده باشد. براي ثبت هزينه هاي ثبت نشده، ابتدا مبلغ آن برآورده شده، سپس در حساب هزينه مربوط، بدهكار و در مقابل در حساب بدهي، بستانكار ميگردد.

مثال: تراز آزمايشي مؤسسه خدماتي حقوقي نصر در پايان سال مالي منتهي به ۲۹ اسفند ماه 1376 و قبل از انجام ثبت هاي اصلاحي تهيه شده است. ساير اطلاعات به شرح زير است:

۱ -پيش پرداخت بيمه مربوط به بيمه آتش سوزي آپارتمان مؤسسه از اول دي ماه 1376 تا پايان آذرماه 1377 ميباشد.

۲ -در پايان سال 1376 موجودي ملزومات اداري 000/ 250 ريال است.

۳ -مبلغ1/200/000 ريال از پيش دريافت درآمد كه خدمات مربوط به آن ارائه گرديده بايد جزو درآمدهاي سالي ۷۶ باشد.

٤ -حقوق اسفند ماه كاركنان به مبلغ 750/000  ريال هنوز پرداخت و در حساب ها ثبت نشده است.

٥ -بابت خدمات ارائه شده به یکي از مشتريان صورتحسابي به مبلغ ٠٠٠ /٤۷٠ ريال براي وي ارسال گرديده كه در حساب ها ثبت نشده است.

۶ -مبلغ پيش پرداخت اجاره مربوط به اجاره دو ماهه اسفند ماه 1376و فروردين ۱۳۷۷ يک دستگاه رايانه است. 

 

تراز آزمايشي اصلاح شده 

عبارت است از فهرست مانده حساب هاي دفتر كل پس از انجام ثبت هاي اصلاحي.

حساب هاي دفتر كل را ميتوان از لحاظ ارتباط با صورت هاي مالي به دو دسته تقسيم كرد:

۱ -حساب هاي دائمي: حساب هايي هستند كه ماندۀ آنها در پايان دوره مالي به دورۀ بعد منتقل ميشود. مانند نقد و بانك.

۲ -حساب هاي موقت: حساب هايي هستند كه ماندۀ آنها از يک دوره مالي به دوره بعد انتقال نمييابد. مانند: حساب هاي درآمد. 

بستن حساب هاي موقت 

بستن حساب هاي موقت يعني صفر كردن ماندۀ آنها در پايان دوره مالي كه شامل ٤ مرحله است: 

۱ -بستن حساب هاي درآمد: هر يک از حساب هاي درآمد كه داراي مانده بستانكار ميباشند بدهكار و حساب خلاصه سود و زيان به ميزان مجموع مانده حسابهاي درآمد بستانكار ميگردد.

۲ -بستن حساب هاي هزينه: هر يک از حساب هاي درآمد كه داراي مانده بدهكار ميباشند، بستانكار و حساب خلاصه سود و زيان به ميزان مجموع مانده حساب هاي هزينه بدهكار ميگردد.

۳ -بستن حساب خلاصه سود و زيان: مانده حساب هاي خلاصه سود و زيان نشان دهنده سود و زيان خالص دوره مالي است. اگر اين مانده بستانكار باشد نشان دهنده سود خالص است و بالعكس.

٤ -بستن حساب برداشت: حساب سرمايه به مبلغ مانده حساب برداشت بدهكار و حساب برداشت به همين مبلغ بستانكار ميگردد.

خلاصه فصل 

در تحليل بنيادي، اگر كسي بخواهد بداند كه وضعيت مالي يك شركت چگونه است بايد به بررسي صورت هاي مالي آن بپردازد. تجزيه و تحليل صورت هاي مالي كار تخصصي و دقيق است كه تنها خبرگان مالي از عهده انجام آن برمي آيند. پس از اين بررسي هاست كه مشخص ميشود كه گذشتۀ شركت از لحاظ قدرت فروش، سرمايه و سوددهي چگونه بوده است و آينده آن محتملاً چگونه خواهد بود.

بر طبق ماده 20 قانون تجارت شرکت های تجارتی هفت نوع میباشد: شرکت سهامی، شرکت با مسئولیت محدود، شرکت تضامنی، شرکت مختلط غیر سهامی، شرکت مختلط سهامی، شرکت نسبی، شرکت تعاونی تولید و مصرف. شرکت سهامی عام، شرکتی است بازرگانی(ولو اینکه موضوع عملیات آن، امور بازرگانی نباشد) که سرمایۀ آن به سهام، تقسیم شده که بخشی از این سرمایه از طریق فروش سهام به مردم تأمین میشود. در شرکت سهامی عام، تعداد سهام داران نباید از سه نفر کمتر باشد و مسئولیت سهام داران، محدود به مبلغ اسمی سهام آنهاست. 

شرکت سهامی خاص شرکتی است بازرگانی (ولو اینکه موضوع عملیات آن، امور بازرگانی نباشد) که تمام سرمایۀ آن منحصراً توسط مؤسسین، تأمین گردیده و سرمایۀ آن به سهام، تقسیم شده و مسئولیت صاحبان سهام، محدود به مبلغ اسمی سهام آنهاست. 

شرکت با مسئولیت محدود شرکتی است که بین دو یا چند نفر برای امور تجاری تشکیل شده و هر یک از شرکا بدون اینکه سرمایه به سهام یا قطعات سهام تقسیم شده باشد؛ فقط به میزان سرمایۀ خود مسئول قروض و تعهدات شرکت است. شرکت مختلط غیرسهامی، شرکتی است که برای امور تجاری تحت نام مخصوصی بین یک یا چند نفر شریک ضامن و یک یا چند نفر شریک با مسئولیت محدود، بدون انتشار سهام، تشکیل میشود. شریک ضامن، مسئول کلیۀ قروضی است که ممکن است علاوه بر دارایی شرکت پیدا شود. شریک با مسئولیت محدود، کسی است که مسئولیت او فقط به میزان سرمایه ای است که درشرکت گذارده و یا بایستی بگذارد. 

شرکت مختلط سهامی، شرکتی است که تحت نام مخصوص بین یک عده شرکای سهامی و یک یا چند نفر شریک ضامن تشکیل میشود. شرکای سهامی کسانی هستند که سرمایۀ آنها به صورت سهام یا قطعات سهام متساوی القیمه درآمده و مسئولیت آنها تا میزان همان سرمایه ای است که در شرکت دارند. شریک ضامن کسی است که سرمایۀ او بهصورت سهام درنیامده و مسئول کلیۀ قروضی است که ممکن است علاوه بر دارایی شرکت پیدا شود. 

شرکت تضامنی شرکتی است که تحت نام مخصوص برای امور تجاری بین دو یا چند نفر با مسئولیت تضامنی تشکیل میشود. اگر دارایی شرکت برای تأدیۀ تمام قروض کافی نباشد؛ هر یک ازشرکا مسئول پرداخت تمام قروض شرکت میباشند. هر قراری که بین شرکا برخلاف این، ترتیب داده شده باشد در مقابل اشخاص ثالث، کان لم یکن خواهد بود. شرکت نسبی شرکتی است که برای امور تجاری، تحت نام مخصوص بین دو یا چند نفر تشکیل میشود و مسئولیت هریک از شرکا به نسبت سرمایه ای است که در شرکت گذاشته است. 

شرکت تعاونی، شرکتی است که تمام یا حداقل 51 % سرمایۀ آن به وسیلۀ اعضا در اختیار شرکت تعاونی قرارگیرد. عمليات حسابداري شامل، يک سري مراحل پياپي است كه در هر دوره مالي تكرار ميشوند و به مجموعه آنها «چرخه حسابداري» گفته ميشود كه شامل مراحل زير است: 

۱ -جمع آوري اطلاعات مربوط به رويدادهاي مالي.

۲ -تجزيه و تحليل رويدادهاي مالي و تنظيم سند حسابداري.

۳ -ثبت رويدادهاي مالي در دفتر روزنامه.

٤ -انتقال اطلاعات از دفتر روزنامه به دفتر كل.

٥ -تهيه تراز آزمايشي.

۶ -اصلاح حساب هاي دفتر كل (از طريق صدور سند حسابداري و ثبت دفاتر روزنامه و كل).

۷ -تهيه تراز آزمايشي اصلاح شده.

۸ -تهيه صورت هاي مالي.

۹ -بستن حساب هاي موقت (از طريق صدور سند حسابداري و ثبت دفاتر روزنامه و كل).

10 -تهيه تراز آزمايشي اختتامي

 

 

برای مطالعه فصل  های قبلی این مقاله می توانید به لینک زیر مراجعه کنید

آشنایی مهارت های عمومی برنامه نویسی (فصل اول)

آشنایی مهارت های عمومی برنامه نویسی (فصل دوم)

آشنایی مهارت های عمومی برنامه نویسی (فصل سوم)

آشنایی مهارت های عمومی برنامه نویسی (فصل چهارم)

آشنایی مهارت های عمومی برنامه نویسی (فصل پنجم)

آشنایی مهارت های عمومی برنامه نویسی (فصل ششم بخش 1)

آشنایی مهارت های عمومی برنامه نویسی (فصل ششم بخش 2)

امیدواریم از این مقاله بهره کافی را برده باشید وبرای شما مفید بوده باشد.

سؤالات خود در رابطه با این مقاله و همچنین انتقادات و پیشنهادات خود را در قسمت نظرات با ما در میان بگذارید


این مقاله فایلی برای دانلود ندارد
برای ارسال نظر نیاز است وارد سایت شوید. در صورت نداشتن حساب کاربری عضو شوید.